Zasady księgowania składek ZUS w KPiR zależą od tego, czyje składki płacisz i jak się rozliczasz. Własne składki na ubezpieczenia społeczne odliczysz od dochodu albo zaliczysz do kosztów uzyskania przychodu, a składki za pracowników, które finansuje pracodawca, ujmiesz w księdze jako pozostałe wydatki [1][2]. W 2026 roku księga przychodów i rozchodów działa według wzoru z rozporządzenia z 6 września 2025 r., więc pokazujemy, w której kolumnie co wpisać [1]. Wyjaśniamy też, kiedy składka stanowi koszt, jaki dowód zapłaty zachować i jak nie rozliczyć tej samej składki dwa razy. Wszystkie te zapisy możesz prowadzić w programie do księgi przychodów i rozchodów onBiznes.
Sposób księgowania składek ZUS zależy od trzech rzeczy: czyje to są składki, jakiego ubezpieczenia dotyczą i jaką formę opodatkowania wybrałeś [2]. Inaczej ujmiesz własne składki na ubezpieczenia społeczne, a inaczej składki za zatrudnionych pracowników [2]. Zanim wpiszesz cokolwiek do księgi, ustal właśnie te trzy rzeczy.
Składki na ubezpieczenia społeczne – emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe – możesz odliczyć przy rozliczeniu podatku dochodowego albo zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów [2]. Składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy możesz tylko zaliczyć do kosztów [2]. Składki za pracowników mogą stanowić koszt wyłącznie w części, którą sfinansował pracodawca [2].
Poniższa tabela pokazuje, jak rozliczysz własne składki na ubezpieczenia społeczne przy poszczególnych formach opodatkowania.
|
Forma opodatkowania |
Odliczenie od dochodu (przychodu) |
Zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów |
|
Skala podatkowa |
Tak |
Tak* |
|
Podatek liniowy |
Tak |
Tak* |
|
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych |
Tak (od przychodu) |
Nie |
|
Karta podatkowa |
Nie |
Nie |
Źródło: [2]. Gwiazdka oznacza: pod warunkiem, że składki nie zostały odliczone od dochodu.
Księgę przychodów i rozchodów możesz prowadzić, jeśli rozliczasz PIT według skali podatkowej albo liniowo [1]. Dlatego w KPiR dotyczą Cię przede wszystkim dwa pierwsze wiersze tabeli.
Od 2026 roku obowiązek prowadzenia księgi w formie elektronicznej obejmuje podatników przesyłających comiesięczne ewidencje JPK_V7M [1]. Księgę za 2026 rok przekazujesz w postaci elektronicznej do urzędu skarbowego po zakończeniu roku podatkowego, do 30 kwietnia [1]. Szczegóły łączenia księgi z e-fakturami opisujemy w artykule KPiR online a KSeF – o czym pamiętać w 2026 roku.
Przy skali podatkowej i podatku liniowym wybierasz jedną z dwóch dróg: odliczasz opłacone składki od dochodu albo zaliczasz je do kosztów uzyskania przychodu [2]. Tych samych składek nie rozliczysz podwójnie [2]. W obu przypadkach liczą się tylko składki faktycznie opłacone – składki należnej, ale nieopłaconej, nie możesz odliczyć [2].
Składki odliczasz przy obliczaniu miesięcznych zaliczek na podatek, także te z poprzednich miesięcy, których wcześniej nie odliczyłeś z powodu zbyt niskich dochodów [2]. Odliczenie ma jednak górną granicę: możesz je zrobić tylko do wysokości dochodu [2]. Jeśli dochód za rok okaże się niższy niż suma składek, reszty nie odliczysz w następnym roku, bo różnica między dochodem a składkami nie jest stratą [2].
Zaliczenie składek do kosztów może zwiększyć stratę podatkową, a tę odliczysz od dochodu w następnych pięciu latach podatkowych [2]. Dlatego w wielu przypadkach to rozwiązanie jest bardziej opłacalne, zwłaszcza gdy masz niski dochód albo ponosisz stratę [2].
Przykład: pani Iwona zapłaciła w 2025 roku 11 907,60 zł składek na własne ubezpieczenie społeczne i zaliczyła je do kosztów. Przy przychodach 50 000 zł i kosztach 70 000 zł jej strata wyniosła 20 000 zł, a bez tego zaliczenia byłaby równa 8092,40 zł [2].
Porada eksperta onBiznes: Zanim zamkniesz pierwszy miesiąc roku, zdecyduj, którą metodę stosujesz dla własnych składek na ubezpieczenia społeczne, i trzymaj się jej konsekwentnie. Częsty błąd to ta sama składka wpisana raz do kosztów, a drugi raz uwzględniona w odliczeniu od dochodu.
Jeśli zaliczasz składki do kosztów, wpisz zapłaconą kwotę w kolumnie 15 jako pozostałe wydatki. Jeśli odliczasz je od dochodu, składki nie trafiają do kosztów księgi – uwzględniasz je dopiero przy obliczaniu zaliczki na podatek dochodowy i w zeznaniu rocznym.
Na ryczałcie nie ustala się kosztów, więc własne składki odliczasz wyłącznie od przychodu, co pozwala pomniejszyć podstawę opodatkowania [2]. Jeśli suma składek w roku przekroczy przychody, nadwyżka przepada [2]. Przy karcie podatkowej własnych składek na ubezpieczenia społeczne nie odliczysz wcale [2]. Jeśli dopiero przechodzisz z etatu na własną działalność, sprawdź, kiedy opłaca się przejście z UoP na B2B.
Wynagrodzenia pracowników i współpracowników wpisujesz w kwocie brutto w kolumnie 14, a składki finansowane przez pracodawcę w kolumnie 15 jako pozostałe wydatki [1]. Kolumna 14 przeznaczona jest na wynagrodzenie brutto wypłacane pracownikom, a kolumna 15 na pozostałe koszty, w tym składki emerytalne i rentowe w części finansowanej przez pracodawcę [1]. Dotyczy to wynagrodzeń z umowy o pracę oraz z umów cywilnoprawnych, czyli zlecenia i dzieła [1].
Kosztem mogą być wyłącznie wynagrodzenia faktycznie opłacone, a dowodem zapisu jest na przykład lista płac albo rachunek zleceniobiorcy [1]. Wynagrodzenie z umowy o pracę stanowi koszt w miesiącu, za który jest należne, o ile wypłacisz je w terminie wynikającym z przepisów prawa pracy lub umowy [1]. Wynagrodzenia z umów cywilnoprawnych ujmujesz dopiero z chwilą wypłaty [1].
Przykład: pan Antoni wypłacił wynagrodzenie za styczeń 2026 roku 6 lutego, czyli w terminie, więc wpisał je w kolumnie 14 w kosztach stycznia. Gdyby wypłacił je 16 lutego, mógłby zaliczyć je do kosztów dopiero w lutym [1].
Do kosztów zaliczysz tylko składki, które pracodawca ma finansować z własnych środków [2]. Części opłaconej przez pracownika nie odliczysz, a składka zdrowotna pracownika nie jest dla Ciebie kosztem, bo finansuje ją pracownik [2]. Podstawą wymiaru składek jest przychód uzyskany przez pracownika [2].
|
Tytuł ubezpieczenia |
Część finansowana przez pracodawcę |
|
Emerytalny |
9,76% podstawy wymiaru |
|
Rentowy |
6,50% podstawy wymiaru |
|
Wypadkowy |
od 0,40% do 8,12% podstawy wymiaru |
|
Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy |
2,45% podstawy wymiaru |
|
Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych |
0,10% podstawy wymiaru |
Źródło: [2].
Składka finansowana przez pracodawcę to koszt uzyskania przychodu w miesiącu, za który należne jest wynagrodzenie, pod warunkiem że opłacisz ją w terminie [1][2]. Jeśli spóźnisz się z zapłatą, składka stanie się kosztem dopiero w miesiącu jej opłacenia [2].
Przykład: pan Michał wypłacił wynagrodzenie za czerwiec 10 lipca, a składki zapłacił 14 lipca, więc zarówno wynagrodzenie, jak i składki są kosztem czerwca. Gdyby składki zapłacił dopiero 16 sierpnia, wynagrodzenie zostałoby w czerwcu, a składki trafiłyby do kosztów sierpnia [2].
Zasady księgowania składek za pracowników dotyczą skali i podatku liniowego. Na ryczałcie i karcie podatkowej nie uwzględnia się kosztów uzyskania przychodów, więc tych składek tam nie odliczysz [2].
Składkę zdrowotną rozliczasz inaczej niż składki na ubezpieczenia społeczne, a składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy możesz tylko zaliczyć do kosztów [2]. Każda z tych składek ma własne zasady, dlatego nie wrzucaj ich do jednego zapisu.
Przy podatku liniowym odliczysz od dochodu albo zaliczysz do kosztów uzyskania przychodów zapłacone składki zdrowotne maksymalnie do limitu [2]. W 2026 roku ten limit wynosi 14 100 zł [3]. Na ryczałcie odliczasz od przychodu 50% zapłaconych składek zdrowotnych, a przy karcie podatkowej pomniejszasz podatek o 19% tych składek [2].
Na ryczałcie odliczysz od przychodu wyłącznie składki zdrowotne zapłacone w danym roku podatkowym, więc składka za 2025 rok opłacona w 2026 roku obniży przychód z 2026 roku [2]. Suma odliczonych kwot w całym roku nie może przekroczyć obowiązującego limitu [2].
Jeśli sam opłacasz za siebie składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, łącznie 2,45% podstawy wymiaru, możesz zaliczyć je do kosztów przy skali podatkowej i podatku liniowym [2]. Koszt powstaje pod warunkiem, że składki zostały opłacone [2]. Ryczałt i karta podatkowa nie dają takiej możliwości, bo nie ustala się w nich kosztów uzyskania przychodów [2].
Do prawidłowego odliczenia potrzebujesz dokumentu potwierdzającego zapłatę składek, którym może być dowód wpłaty, przelew, wyciąg bankowy albo zaświadczenie z uprawnionego organu [2]. Podstawą zapisów w księdze są dowody księgowe, więc ten dokument dołączasz do dokumentacji tak samo jak faktury [1].
Odliczeniu podlegają tylko składki zapłacone w danym roku podatkowym [2]. Składki za grudzień 2025 roku, opłacone w styczniu 2026 roku, rozliczysz więc w 2026 roku [2]. Jeśli nie zapłacisz składek w danym roku, nie uwzględnisz ich w rozliczeniu za ten rok, a zaległe składki odliczysz w roku, w którym faktycznie je opłacisz [2].
Porada eksperta onBiznes: Co miesiąc zestawiaj datę wypłaty wynagrodzeń z datą przelewu do ZUS, bo spóźniona zapłata przesuwa koszt składek do innego miesiąca. Ustaw sobie przypomnienie na 5., 15. albo 20. dzień miesiąca, zależnie od tego, jakim płatnikiem składek jesteś, i opłacaj składki z zapasem.
Składki musisz opłacić w jednym z trzech terminów: do 5. dnia następnego miesiąca dla jednostek budżetowych, do 15. dnia dla płatników z osobowością prawną i do 20. dnia dla pozostałych płatników [4]. Składki za siebie i za wszystkich ubezpieczonych płacisz jednym przelewem na indywidualny numer rachunku składkowego [4]. Pamiętaj o tym przy każdym terminie opłacania składek ZUS.
W programie do KPiR księgujesz składki według tych samych zasad co w księdze papierowej, ale program porządkuje kolumny i sumy za Ciebie. Program onBiznes pozwala prowadzić pełną ewidencję kosztów i przychodów, dokumenty księgowe oraz składki w księdze przychodów i rozchodów online [5].
Program automatycznie pobiera faktury sprzedażowe i kosztowe z KSeF i tworzy z nich gotowe zapisy księgowe, które możesz zmodyfikować przed zaksięgowaniem [5]. Zapisy księgowe system przetwarza w gotowe deklaracje PIT, VAT, ZUS oraz pliki JPK [5]. Ogólny przegląd tego, jak program wspiera codzienną pracę, znajdziesz w artykule jak program do KPiR online pomaga w firmie.
Dochód ustalisz, odejmując od przychodu z kolumny 11 koszty jego uzyskania, wśród których są wydatki z kolumny 16 [1]. Składki zaliczone do kosztów pomniejszą ten dochód, a składki odliczone zmniejszą podstawę opodatkowania w zaliczce i w zeznaniu rocznym [2]. Warto to kontrolować w ciągu roku, bo wysokość dochodu ma znaczenie przy drugim progu podatkowym.
Księgowanie składek ZUS w KPiR sprowadza się do czterech decyzji: czyje to składki, czy odliczasz je od dochodu, czy zaliczasz do kosztów, i w którym miesiącu je opłaciłeś. Własne składki na ubezpieczenia społeczne rozliczasz raz, wynagrodzenia wpisujesz w kolumnie 14, a składki pracodawcy w kolumnie 15 [1][2]. Zachowaj dowód zapłaty i pilnuj terminów, bo od nich zależy, w którym miesiącu i roku składka stanie się kosztem [2]. Jeśli chcesz prowadzić te zapisy bez ręcznego liczenia kolumn, sprawdź księgę przychodów i rozchodów onBiznes.
Nie. Składki zaliczasz do kosztów uzyskania przychodu tylko wtedy, gdy nie odliczyłeś ich od dochodu [2].
Wynagrodzenia brutto wpisujesz w kolumnie 14, a składki na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i FGŚP finansowane przez pracodawcę w kolumnie 15 jako pozostałe wydatki [1].
Nie. Odliczeniu podlegają tylko składki zapłacone w danym roku podatkowym, więc składki za grudzień 2025 roku opłacone w styczniu 2026 roku rozliczysz w 2026 roku [2].
Tak, ale w roku, w którym faktycznie je opłaciłeś. Składki należnej i nieopłaconej nie odliczysz [2].
Nie. Na ryczałcie własne składki na ubezpieczenia społeczne odliczasz wyłącznie od przychodu, ponieważ nie ustala się tam kosztów uzyskania przychodów [2].
Nie. Finansuje ją pracownik, a przedsiębiorca działa jako płatnik, który pobiera składkę i przekazuje ją do ZUS [2].
Może to być dowód wpłaty, przelew, wyciąg bankowy albo zaświadczenie wydane przez uprawniony organ o kwocie zapłaconych składek [2].
W 2026 roku kwota składki zdrowotnej odliczanej od dochodu lub zaliczanej do kosztów nie może przekroczyć 14 100 zł [3].