Biała lista VAT to elektroniczny wykaz podmiotów prowadzony przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, w którym możesz sprawdzić status podatnika i numery jego rachunków [1]. Wiele firm zagląda do niego tylko wtedy, gdy zbliża się duży przelew. Tymczasem skutki płatności na rachunek spoza wykazu mogą dotknąć zarówno rozliczenia VAT, jak i podatku dochodowego.
W tym artykule dowiesz się, co zawiera wykaz, jak sprawdzić kontrahenta krok po kroku i w jakich transakcjach zapłata poza listą ma konsekwencje. Wyjaśniamy też, jak ich uniknąć oraz co zmienia się od 1 stycznia 2027 roku. Jeśli pilnujesz terminów płatności, zajrzyj również do artykułu o tym, jaki termin płatności można ustalić na fakturze.
Biała lista VAT, czyli wykaz podmiotów, to rejestr prowadzony w postaci elektronicznej przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Wykaz obejmuje podmioty, które zostały zarejestrowane jako podatnicy VAT, a także te, wobec których rejestracji odmówiono albo które wykreślono z rejestru [1].
Wykaz jest udostępniany w Biuletynie Informacji Publicznej w sposób umożliwiający sprawdzenie, także automatycznie, czy podmiot w nim figuruje. Można to zrobić na wybrany dzień z ostatnich 5 lat [1].
Wykaz zawiera m.in. firmę lub imię i nazwisko, numer NIP, status podmiotu, numer REGON i numer w KRS. Znajdziesz w nim także adres siedziby lub miejsca prowadzenia działalności oraz numery rachunków rozliczeniowych [1].
Status określa, czy podmiot jest zarejestrowany jako „podatnik VAT czynny” albo „podatnik VAT zwolniony”, czy też nie dokonano jego rejestracji albo wykreślono go z rejestru [1]. Dla płatności najważniejszy jest numer rachunku, ponieważ to on decyduje o skutkach przelewu.
|
Dane w wykazie |
Do czego się przydają |
|
NIP i nazwa podmiotu |
potwierdzenie, że sprawdzasz właściwego kontrahenta |
|
status VAT |
informacja, czy kontrahent jest czynnym podatnikiem |
|
numer rachunku rozliczeniowego |
porównanie z rachunkiem wskazanym na fakturze |
|
daty rejestracji i wykreślenia |
ocena, jak długo podmiot działa jako podatnik VAT |
Źródło: [1]
Sprawdzenie polega na porównaniu danych kontrahenta z wykazem i zestawieniu numeru rachunku z fakturą. Warto robić to przy każdym nowym dostawcy i przy każdej zmianie rachunku, zwłaszcza przy większych kwotach.
Najpierw wyszukaj kontrahenta po numerze NIP lub nazwie i sprawdź, czy jego status to „podatnik VAT czynny”. Następnie porównaj numer rachunku z fakturą, z którą masz zapłacić [1].
Potem zwróć uwagę na dzień sprawdzenia. Przepisy o skutkach przelewu odnoszą się do wykazu według stanu na dzień zlecenia przelewu, a wykaz pozwala wybrać dowolny dzień z ostatnich 5 lat [1][2]. Na koniec zapisz wynik wyszukiwania, na przykład jako zrzut ekranu z datą.
Porada eksperta onBiznes: Sprawdzaj rachunek w dniu zlecenia przelewu, a nie w dniu wystawienia faktury. Przepisy liczą się od dnia zlecenia przelewu, więc stare sprawdzenie niewiele Ci pomoże, jeśli kontrahent w międzyczasie zmienił rachunek.
Najczęściej pomyłka dotyczy numeru rachunku przepisanego z faktury, a nie samego wykazu. Dlatego warto porównywać każdą cyfrę albo kopiować numer z dokumentu. Inne typowe pomyłki opisujemy w artykule o najczęściej popełnianych błędach przy wystawianiu faktur.
Skutki ma przelew poza wykazem w transakcji między przedsiębiorcami, gdy jej jednorazowa wartość przekracza 15 000 zł lub równowartość tej kwoty. Dotyczy to płatności z faktury wystawionej przez dostawcę, który jest czynnym podatnikiem VAT [2][3][4].
Płatności związane z działalnością dokonuje się za pośrednictwem rachunku płatniczego, jeśli drugą stroną jest inny przedsiębiorca, a wartość transakcji przekracza 15 000 zł. Liczy się wartość całej transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności [4].
W przypadku walut obcych kwotę przelicza się według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień transakcji [4].
Przepisy o odpowiedzialności solidarnej nie obejmują transakcji, które nie spełniają warunków z art. 19 Prawa przedsiębiorców. Nie dotyczą też płatności wynikających z faktur za wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów, import towarów i usług oraz dostawy rozliczane przez nabywcę [2]. W tych przypadkach rachunek poza wykazem nie powoduje opisanych skutków.
Za przelew na rachunek spoza wykazu grożą dwie niezależne konsekwencje: odpowiedzialność solidarna za VAT dostawcy oraz utrata prawa do zaliczenia kosztu w podatku dochodowym. Obie dotyczą transakcji powyżej 15 000 zł potwierdzonych fakturą [2][3].
Podatnik, na rzecz którego dokonano dostawy towarów lub świadczenia usług, odpowiada całym swoim majątkiem razem z dostawcą za jego zaległości w VAT. Odpowiedzialność dotyczy części podatku przypadającej proporcjonalnie na daną dostawę lub usługę i powstaje, gdy zapłacono przelewem na rachunek inny niż wskazany w wykazie [2].
Przedsiębiorcy prowadzący pozarolniczą działalność nie zaliczają do kosztów uzyskania przychodów kosztu w tej części, w jakiej płatność dokonano przelewem na rachunek spoza wykazu. Dotyczy to dostaw i usług potwierdzonych fakturą od dostawcy zarejestrowanego jako czynny podatnik VAT [3].
Jeśli koszt został już zaliczony, trzeba go zmniejszyć albo zwiększyć przychód w miesiącu, w którym zlecono przelew [3]. Te same skutki dotyczą płatności dokonanej bez pośrednictwa rachunku płatniczego lub z pominięciem podzielonej płatności, gdy na fakturze znalazły się wyrazy „mechanizm podzielonej płatności” [3]. Prowadzenie księgi i ewidencji kosztów ułatwia program do KPiR onBiznes.
Zapłata za towary i usługi z załącznika nr 15 do ustawy o VAT, gdy kwota należności ogółem z faktury przekracza 15 000 zł, wymaga zastosowania mechanizmu podzielonej płatności [1]. Zasady podzielonej płatności przy rozliczeniach w budownictwie omawiamy w artykule o fakturze za usługi budowlane.
Skutków można uniknąć, jeśli przy pierwszej zapłacie na dany rachunek złożysz zawiadomienie do naczelnika urzędu skarbowego w ciągu 7 dni od dnia zlecenia przelewu. Zawiadomienie składa się do urzędu właściwego dla podatnika, który zapłacił należność [2][3].
Odpowiedzialność solidarna nie powstaje m.in. wtedy, gdy zapłata została dokonana z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności. Wyłączenia obejmują także płatności na rachunki banków i SKOK w określonych sytuacjach, jeśli bank albo wystawca faktury przekazał informację o rodzaju rachunku wraz z numerem do zapłaty [2].
W podatkach dochodowych takie samo zawiadomienie, złożone przy pierwszej zapłacie w terminie 7 dni, zamyka drogę do utraty kosztu [3]. Dlatego przy pierwszym przelewie na nowy rachunek zawiadomienie jest najprostszym zabezpieczeniem.
Porada eksperta onBiznes: Gdy dostawca poda nowy numer rachunku, potwierdź go u kontrahenta innym kanałem niż faktura i dopiero wtedy zlecaj przelew. Jeśli rachunku nie ma w wykazie, złóż zawiadomienie w ciągu 7 dni od zlecenia przelewu i zachowaj jego kopię z potwierdzeniem złożenia.
Od 1 stycznia 2027 roku przedsiębiorcy mają przestać tracić prawo do zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodu za przelew na rachunek spoza białej listy lub płatność z pominięciem podzielonej płatności. Zniesienie sankcji w podatkach dochodowych zapowiedział rząd w przyjętych rozwiązaniach [5].
Zmiana dotyczy podatków dochodowych. Odpowiedzialność solidarna z Ordynacji podatkowej opisana wyżej wynika z innego aktu prawnego i wymaga osobnego sprawdzenia w obowiązujących przepisach [2][5]. Do końca 2026 roku obowiązują dotychczasowe zasady, więc przed zleceniem przelewu nadal warto sprawdzić rachunek w wykazie.
Biała lista VAT pozwala sprawdzić status kontrahenta i numery jego rachunków, także według stanu na wybrany dzień [1]. Przelew poza wykazem w transakcji powyżej 15 000 zł może oznaczać odpowiedzialność za VAT dostawcy i utratę kosztu w PIT, a zawiadomienie złożone w ciągu 7 dni od zlecenia przelewu chroni przed tymi skutkami [2][3].
Zadbaj o to, żeby faktury kosztowe i dane płatnicze były uporządkowane w jednym miejscu. Zobacz, jak wygląda program do fakturowania z KSeF i przetestuj go przez 60 dni.
Skutki prawne dotyczą samej zapłaty na rachunek spoza wykazu w transakcji powyżej 15 000 zł między przedsiębiorcami [2][3][4]. Przy mniejszych kwotach opisane sankcje nie mają zastosowania, ale sprawdzenie nowego kontrahenta nadal jest dobrą praktyką.
To prowadzony w postaci elektronicznej wykaz podmiotów, który udostępnia Szef Krajowej Administracji Skarbowej. Znajdują się w nim dane podmiotów, ich status w VAT oraz numery rachunków rozliczeniowych [1].
Tak. Wykaz pozwala sprawdzić, czy podmiot w nim figurował, na wybrany dzień przypadający nie wcześniej niż w okresie 5 lat poprzedzających rok sprawdzenia [1].
Od transakcji, której jednorazowa wartość przekracza 15 000 zł lub równowartość tej kwoty, jeśli drugą stroną jest inny przedsiębiorca [4]. Liczy się wartość całej transakcji, niezależnie od liczby płatności [4].
Płatnik odpowiada solidarnie całym majątkiem za zaległości VAT dostawcy w części przypadającej na daną dostawę [2]. W podatku dochodowym traci też prawo do zaliczenia kosztu w części, której dotyczyła taka płatność [3].
Przy pierwszej zapłacie na dany rachunek złóż zawiadomienie do naczelnika urzędu skarbowego w ciągu 7 dni od zlecenia przelewu [2][3]. Skutków nie ma także przy płatności z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności [2].
Tak. Koszt nie jest zaliczany w tej części, w jakiej płatność dotycząca transakcji powyżej 15 000 zł została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego [3][4].
Nie do końca. Rząd przyjął rozwiązania znoszące od 1 stycznia 2027 roku sankcje w podatkach dochodowych [5]. Wykaz nadal służy do weryfikacji kontrahentów, a przepisy o odpowiedzialności solidarnej w VAT trzeba sprawdzić osobno [2][5].