Kosztem uzyskania przychodu jest wydatek poniesiony w celu osiągnięcia przychodów albo zachowania lub zabezpieczenia ich źródła, o ile ustawa nie wyłącza go z kosztów [1]. To jedno zdanie decyduje o większości księgowań w podatkowej księdze przychodów i rozchodów. Wydatek zaliczony do kosztów obniża dochód, a przez to podatek, dlatego przy sporach urzędu z przedsiębiorcami chodzi najczęściej właśnie o tę granicę.
W tym artykule wyjaśniamy, jak działa ogólna zasada, jakich wydatków ustawa nie uznaje za koszty i kiedy koszt ujmuje się w księdze. Opisujemy też, jak sposób płatności wpływa na zaliczenie kosztu. Typowe pomyłki przy prowadzeniu księgi zebraliśmy w artykule o najczęstszych błędach w KPiR.
Koszty uzyskania przychodu to wydatki poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23 ustawy o PIT [1]. Ustawa nie podaje zamkniętego katalogu wydatków, więc o zaliczeniu decyduje związek wydatku z działalnością.
W praktyce przed zaksięgowaniem warto zadać sobie jedno pytanie: po co poniosłem ten wydatek i czy służy on przychodom firmy lub zachowaniu jej źródła przychodów. Jeśli związek jest oczywisty, wydatek zwykle wpisuje się do księgi, o ile nie znajduje się na liście wyłączeń [1].
Wydatek musi też mieć dowód. Dniem poniesienia kosztu w KPiR jest dzień wystawienia faktury (rachunku) lub innego dowodu stanowiącego podstawę do zaksięgowania [1]. Zasady rozliczeń dla poszczególnych form opisaliśmy w artykule o tym, dla kogo jest program do KPiR online.
Porada eksperta onBiznes: Przy księgowaniu każdego większego wydatku zapisz w jednym zdaniu jego cel i związek z przychodami. Gdy po roku będziesz musiał wytłumaczyć, po co kupiłeś daną usługę albo towar, taka notatka oszczędzi Ci szukania argumentów.
Do kosztów można zaliczyć wydatki, które spełniają test celowości i nie są wyłączone w art. 23 ustawy o PIT. Ustawa wprost wskazuje kilka pozycji, które stanowią koszty, a pozostałe oceniasz według ogólnej zasady [1].
Kosztem jest m.in. wniesiona opłata recyklingowa [1]. Kosztem są też należności ze stosunku pracy, w miesiącu, za który są należne, jeśli zostały wypłacone lub postawione do dyspozycji w terminie wynikającym z przepisów prawa pracy, umowy lub innego stosunku prawnego [1].
Składki na ubezpieczenia społeczne pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz składki na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i FGŚP również stanowią koszty w miesiącu, za który są należne [1]. Szczegółowe zasady wypłat i terminów warto sprawdzić przy każdej umowie.
Wydatki na nabycie lub wytworzenie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych nie są kosztem w dacie zakupu. Do kosztów wchodzą odpisy amortyzacyjne dokonywane według zasad z art. 22a–22o [1].
W praktyce oznacza to, że zakup maszyny, komputera czy samochodu firmowego rozkłada się w czasie. Dlatego przy większych zakupach warto z wyprzedzeniem ustalić, czy dany składnik trafia do ewidencji środków trwałych.
Nie uważa się za koszty wydatków wymienionych w art. 23 ust. 1 ustawy o PIT. Lista jest długa, a najczęściej dotyczy firm: wydatków na grunty i środki trwałe, podatku dochodowego, darowizn, kar i grzywien, kosztów reprezentacji oraz samochodów osobowych [1].
|
Wydatek |
Zasada |
Przepis |
|
nabycie gruntów, środków trwałych i WNiP |
nie jest kosztem w dacie zakupu (amortyzacja według art. 22a–22o) |
art. 23 ust. 1 pkt 1 |
|
podatek dochodowy, podatek od spadków i darowizn |
nie jest kosztem |
art. 23 ust. 1 pkt 12 |
|
grzywny i kary w postępowaniu karnym, karnym skarbowym, administracyjnym i w sprawach o wykroczenia oraz odsetki |
nie są kosztem |
art. 23 ust. 1 pkt 15 |
|
koszty reprezentacji, w tym usługi gastronomiczne, żywność i napoje |
nie są kosztem |
art. 23 ust. 1 pkt 23 |
|
darowizny i ofiary wszelkiego rodzaju |
nie są kosztem, z wyjątkiem żywności przekazanej organizacjom pożytku publicznego |
art. 23 ust. 1 pkt 11 |
Źródło: [1]
Reprezentacja to jedna z kategorii, o którą urzędy pytają najczęściej. Nie są kosztem wydatki reprezentacyjne, w szczególności na usługi gastronomiczne, zakup żywności oraz napojów, w tym alkoholowych [1]. Nie są też kosztem grzywny i kary pieniężne orzeczone w postępowaniach karnych, administracyjnych i w sprawach o wykroczenia, wraz z odsetkami od nich [1].
Koszty używania samochodu osobowego, który jest własnością przedsiębiorcy, ale nie jest składnikiem majątku firmy, są kosztem tylko w wysokości 20%, jeśli samochód służy też działalności [1]. Gdy samochód jest używany także do celów niezwiązanych z działalnością, 25% poniesionych wydatków nie jest kosztem [1].
Wysokość kosztu zależy od tego, czy samochód jest wprowadzony do ewidencji środków trwałych, oraz od formy jego używania. Przed zakupem warto więc ustalić, czy auto ma służyć wyłącznie firmie.
W KPiR koszt ujmuje się w dacie wystawienia faktury (rachunku) lub innego dowodu stanowiącego podstawę zaksięgowania [1]. Zasada ta obowiązuje podatników prowadzących księgę w sposób umożliwiający wyodrębnienie kosztów odnoszących się tylko do danego roku podatkowego [1].
Koszty dzielą się na bezpośrednio związane z przychodami i pozostałe. Koszty bezpośrednio związane z przychodami są potrącalne w roku, w którym osiągnięto odpowiadające im przychody. Koszty inne niż bezpośrednie są potrącalne w dacie ich poniesienia [1].
Jeżeli koszt pośredni dotyczy okresu przekraczającego rok podatkowy, a nie da się ustalić, jaka jego część dotyczy danego roku, stanowi koszt proporcjonalnie do długości okresu, którego dotyczy [1]. Koszty bezpośrednie odnoszące się do przychodów danego roku, a poniesione po jego zakończeniu do dnia złożenia zeznania, są potrącalne w roku osiągnięcia przychodów [1].
Faktury zakupowe wystawiane przez kontrahentów w KSeF mogą zasilać księgę automatycznie, jeśli program pobiera je z systemu (opisujemy to w kolejnej części artykułu). O tym, jak KSeF zmienił rozliczenia w KPiR, piszemy w tekście o KPiR online a KSeF w 2026 roku.
Sposób płatności może pozbawić prawa do zaliczenia kosztu. Przedsiębiorcy prowadzący pozarolniczą działalność nie zaliczają do kosztów wydatku w tej części, w jakiej płatność za transakcję z innym przedsiębiorcą powyżej 15 000 zł została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego [1][2].
Ten sam skutek ma przelew na rachunek inny niż w wykazie podmiotów VAT, jeśli dotyczy dostawy lub usługi potwierdzonej fakturą od czynnego podatnika VAT, oraz płatność z pominięciem podzielonej płatności, gdy faktura zawiera wyrazy „mechanizm podzielonej płatności” [1]. W takiej sytuacji koszt zmniejsza się w miesiącu, w którym dokonano płatności, zlecono przelew albo pominięto mechanizm [1].
Skutków nie ma, jeśli przy pierwszej zapłacie na dany rachunek złożysz zawiadomienie do naczelnika urzędu skarbowego w ciągu 7 dni od zlecenia przelewu [1]. Więcej o sprawdzaniu rachunku kontrahenta znajdziesz w artykule o terminie płatności na fakturze.
Rząd przyjął rozwiązania, które od 1 stycznia 2027 roku mają znieść utratę prawa do kosztu za przelew poza białą listą i za pominięcie podzielonej płatności [3]. Status zmiany warto sprawdzić w Dzienniku Ustaw, a do końca 2026 roku stosować dotychczasowe przepisy.
Najprościej uporządkować koszty w programie, który pobiera faktury zakupowe z KSeF i zamienia je w zapisy księgowe. onBiznes łączy się regularnie z KSeF i automatycznie pobiera faktury wystawione dla Ciebie przez kontrahentów, a następnie tworzy z nich zapisy, które możesz zmodyfikować przed zaksięgowaniem [4][5].
Na tym etapie oceniasz, czy dany wydatek jest kosztem. Dokumenty kosztowe są bezpiecznie przechowywane w jednym archiwum, razem z fakturami sprzedaży z KSeF [5]. Program generuje też deklaracje oraz pliki JPK z zapisów księgi [4].
Porada eksperta onBiznes: Księguj fakturę kosztową według daty jej wystawienia, a nie daty zapłaty, bo to ona decyduje o momencie poniesienia kosztu w KPiR. Faktury z KSeF sprawdzaj przed zatwierdzeniem zapisu, ponieważ na tym etapie można jeszcze poprawić opis i kwalifikację wydatku.
Kosztem uzyskania przychodu jest wydatek poniesiony w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia ich źródła, z wyjątkiem wydatków z art. 23 [1]. Nie są kosztem m.in. reprezentacja, podatek dochodowy i grzywny, a samochód osobowy zaliczasz tylko w części [1]. W KPiR koszt ujmujesz w dacie wystawienia faktury lub innego dowodu [1].
Uporządkuj dokumenty kosztowe w jednym miejscu. Sprawdź, jak działa program do KPiR i ryczałtu onBiznes, a jeśli współpracujesz z księgową, zobacz Portal KSeF.
To wydatki poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23 ustawy o PIT [1]. Ustawa nie zawiera zamkniętego katalogu, więc oceniasz związek wydatku z działalnością.
Nie. Koszty reprezentacji, w szczególności na usługi gastronomiczne, żywność i napoje, w tym alkoholowe, nie są kosztem uzyskania przychodu [1].
Nie. Wydatki na nabycie lub wytworzenie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych nie są kosztem w dacie zakupu. Do kosztów wchodzą odpisy amortyzacyjne według art. 22a–22o [1].
W dniu wystawienia faktury (rachunku) lub innego dowodu stanowiącego podstawę do zaksięgowania [1]. Zasada dotyczy podatników prowadzących księgę tak, aby można było wyodrębnić koszty odnoszące się do danego roku podatkowego [1].
Nie. Podatek dochodowy oraz podatek od spadków i darowizn nie stanowią kosztów uzyskania przychodu [1].
Grzywny i kary pieniężne orzeczone w postępowaniu karnym, karnym skarbowym, administracyjnym i w sprawach o wykroczenia, wraz z odsetkami od nich, nie są kosztem [1].
Jeżeli samochód jest własnością przedsiębiorcy, ale nie jest składnikiem majątku firmy, koszty jego używania zalicza się w wysokości 20%, pod warunkiem że służy też działalności. Gdy auto jest używane także do celów niezwiązanych z działalnością, 25% wydatków nie jest kosztem [1].
Tak, jeśli dotyczy transakcji z innym przedsiębiorcą o wartości powyżej 15 000 zł. Koszt nie jest wtedy zaliczany w części, w jakiej płatność dokonano bez pośrednictwa rachunku płatniczego [1][2].